"Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun , Thaïlande (2016-2019)"
Thèse réalisée sous la co-direction de Dana Rappoport (CASE/EHESS) et Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre)
Le jury sera composé de :
Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur
Bénéd
icte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure
Ward Keeler (University of Texas, Austin)
Dana Rappop
ort (CASE – EHESS), co-directrice
Stéphane Rennesson<
/strong> (LESC – Université de Paris Nanterre)
Sabine Trebinja
c (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice
;
Salle B.016, Bâtiment B (Grappin), Université Paris Nanterre.
Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) sont encore
à déterminer, la jauge de la salle pour être vue à la hausse ou à la baiss
e selon les consignes en vigueur. Dans le cas d'une soutenance en semi-prés
entiel, un lien pour y assister à distance sera communiqué aux personnes in
téressées (merci de vous manifester à l'adresse suivante :
Résumé :
Cette thèse étudie les sound systems à Phetchabun, province à la li sière des régions du Nord, du Centre et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usag e du sound system, dispositif électro-acoustique mobilisant des registres e xtrêmes du son et des effets sonores (réverbération, écho, distorsion, ubiq uité), y est généralisé. Il est utilisé au quotidien et dans les rituels lo caux pour diffuser aussi fort que possible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes. En étudiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgiques, audiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les fonctions du sound system. Pourquoi l’uti liser ? Qu’a changé son incorporation et sa généralisation dans le mon de sonore de Phetchabun et de Thaïlande ? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthropologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddhisme et du rituel sont mis à prof it.
Si le sound system transforme, sa généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers sonore qui l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire des médias et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagation dite « maximaliste » – plu s il y en a, mieux c’est, plus c’est fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibilité, non seulement d’immerger l’individ u dans le son, mais de le dissoudre dans le groupe : il étend la commu nauté à la mesure de son irradiation sonore. L’Etat fait usage de cette fon ction à travers un « corps sonore » national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’ensemble du territoire. La puissance sonor e est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autre s ressorts peuvent être décelés lorsque des espaces et temporalités mythiqu es sont recréés ou lorsque des formes archétypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées par le son. Une quête du « son ultim e » se dessine alors à laquelle s’adonne toutes les classes sociales g râce aux sound systems.
Mots-clés
Ethnomusicologie – T haïlande – Nord-Est (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – bouddhisme – phin prayuk (phin électrique) – sou nd studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud- Est – média.
Abstract :
This thesis focuses on the study of sound systems in the province of Phetchabun , located at the borders of the northern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound systems, an electro-acoustical apparatus inve sting extremes registers of sound and sound effects (reverb, echo, distorti on, ubiquity), is there generalized. It is used on a daily basis and for th e numerous rituals, broadcasting as loud as possible different sound conten ts so as to be heard by, and gathered, the maximum amount of people. In stu dying perception, the variety of the machines – musical, liturgical, audiop hile, as well as ritual and state-implemented – this thesis intends to deci pher the functions of sound system. Why using it? What have its incorporati on and generalization changed in the Thai sound culture? The tools of ethno musicology, anthropology of music and sound, as well as methods of anthropo logy of Buddhism and ritual will be put to use.
If sound systems tran sform, its generalization also indicates its relevance to the sound world t hat welcomes it. They are thus integrated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a propagation logic called here “maxima list” – the more, the better; the loudest, the better. Following this logic , the sound system has the possibility to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a single collective body of listeners: it ex tends community proportionally to the length of sound radiation emitted. Th e State makes good use of this function through a national “sound body” con sisting in a centralized grid of sound systems heard everyday and everywher e in the country. Sound power is also proportional to the social status of the user. But there are deeper motives at stakes; mostly sensible when myth ical space-times are being recreated, or when archetypal vibratory shapes a s mandalas are manifested in sound. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes and through sound systems is ongoing in Th ailand.
Keywords
Ethnomusicology – Thailand – North-Ea st (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – Buddhism – ph in prayuk (electric phin) – sound studies – luk< /em> thung – popular music – Southeast Asia – media.
< /p>
บทความย่อของงานวิจัย
ตู้ระเบิดแผ่นดิน - เครื่องเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสั ก จังหวัดเพชรบูรณ์
วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียง ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือข องประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั้น สิ่งที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื ่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่สุด โดยเน้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเ ทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรรเลงในงานแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพ ณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเสียงดังมากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวน มากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย่างจากการศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสขอ งมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านดนตรี ด้านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสี ยง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว ่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ทำไมต้องใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจังหวัดเพชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเร ื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือและทฤษฎีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มน ุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้านพุทธศาสนาและจารีตประเพณี
เครื่องเส ียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่การที่จะได้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข ้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวค ิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ดังมากที่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า ma ximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่งดังยิ่งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึ งสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสียงที่กระจายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญาณเสียงแบ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลข องเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงตามสาย และรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกว ัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสียงมีอิทธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได ้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และชั้นชนในสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอ ย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือตอนมีขบวนแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศา สตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเครื่องมือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่ง มีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม
คำสำคัญ
มนุษยดนตร ีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เ สียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซียอาคเนย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ้ / ประเทศไทย
"Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun , Thaïlande (2016-2019)"
Thèse réalisée sous la co-direction de Dana Rappoport (CASE/EHESS) et Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre)
Le jury sera composé de :
Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur
Bénéd
icte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure
Ward Keeler (University of Texas, Austin)
Dana Rappop
ort (CASE – EHESS), co-directrice
Stéphane Rennesson<
/strong> (LESC – Université de Paris Nanterre)
Sabine Trebinja
c (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice
;
Salle B.016, Bâtiment B (Grappin), Université Paris Nanterre.
Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) sont encore
à déterminer, la jauge de la salle pour être vue à la hausse ou à la baiss
e selon les consignes en vigueur. Dans le cas d'une soutenance en semi-prés
entiel, un lien pour y assister à distance sera communiqué aux personnes in
téressées (merci de vous manifester à l'adresse suivante :
Résumé :
Cette thèse étudie les sound systems à Phetchabun, province à la li sière des régions du Nord, du Centre et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usag e du sound system, dispositif électro-acoustique mobilisant des registres e xtrêmes du son et des effets sonores (réverbération, écho, distorsion, ubiq uité), y est généralisé. Il est utilisé au quotidien et dans les rituels lo caux pour diffuser aussi fort que possible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes. En étudiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgiques, audiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les fonctions du sound system. Pourquoi l’uti liser ? Qu’a changé son incorporation et sa généralisation dans le mon de sonore de Phetchabun et de Thaïlande ? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthropologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddhisme et du rituel sont mis à prof it.
Si le sound system transforme, sa généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers sonore qui l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire des médias et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagation dite « maximaliste » – plu s il y en a, mieux c’est, plus c’est fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibilité, non seulement d’immerger l’individ u dans le son, mais de le dissoudre dans le groupe : il étend la commu nauté à la mesure de son irradiation sonore. L’Etat fait usage de cette fon ction à travers un « corps sonore » national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’ensemble du territoire. La puissance sonor e est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autre s ressorts peuvent être décelés lorsque des espaces et temporalités mythiqu es sont recréés ou lorsque des formes archétypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées par le son. Une quête du « son ultim e » se dessine alors à laquelle s’adonne toutes les classes sociales g râce aux sound systems.
Mots-clés
Ethnomusicologie – T haïlande – Nord-Est (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – bouddhisme – phin prayuk (phin électrique) – sou nd studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud- Est – média.
Abstract :
This thesis focuses on the study of sound systems in the province of Phetchabun , located at the borders of the northern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound systems, an electro-acoustical apparatus inve sting extremes registers of sound and sound effects (reverb, echo, distorti on, ubiquity), is there generalized. It is used on a daily basis and for th e numerous rituals, broadcasting as loud as possible different sound conten ts so as to be heard by, and gathered, the maximum amount of people. In stu dying perception, the variety of the machines – musical, liturgical, audiop hile, as well as ritual and state-implemented – this thesis intends to deci pher the functions of sound system. Why using it? What have its incorporati on and generalization changed in the Thai sound culture? The tools of ethno musicology, anthropology of music and sound, as well as methods of anthropo logy of Buddhism and ritual will be put to use.
If sound systems tran sform, its generalization also indicates its relevance to the sound world t hat welcomes it. They are thus integrated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a propagation logic called here “maxima list” – the more, the better; the loudest, the better. Following this logic , the sound system has the possibility to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a single collective body of listeners: it ex tends community proportionally to the length of sound radiation emitted. Th e State makes good use of this function through a national “sound body” con sisting in a centralized grid of sound systems heard everyday and everywher e in the country. Sound power is also proportional to the social status of the user. But there are deeper motives at stakes; mostly sensible when myth ical space-times are being recreated, or when archetypal vibratory shapes a s mandalas are manifested in sound. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes and through sound systems is ongoing in Th ailand.
Keywords
Ethnomusicology – Thailand – North-Ea st (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – Buddhism – ph in prayuk (electric phin) – sound studies – luk< /em> thung – popular music – Southeast Asia – media.
< /p>
บทความย่อของงานวิจัย
ตู้ระเบิดแผ่นดิน - เครื่องเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสั ก จังหวัดเพชรบูรณ์
วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียง ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือข องประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั้น สิ่งที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื ่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่สุด โดยเน้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเ ทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรรเลงในงานแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพ ณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเสียงดังมากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวน มากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย่างจากการศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสขอ งมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านดนตรี ด้านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสี ยง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว ่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ทำไมต้องใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจังหวัดเพชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเร ื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือและทฤษฎีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มน ุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้านพุทธศาสนาและจารีตประเพณี
เครื่องเส ียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่การที่จะได้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข ้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวค ิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ดังมากที่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า ma ximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่งดังยิ่งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึ งสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสียงที่กระจายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญาณเสียงแบ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลข องเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงตามสาย และรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกว ัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสียงมีอิทธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได ้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และชั้นชนในสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอ ย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือตอนมีขบวนแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศา สตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเครื่องมือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่ง มีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม
คำสำคัญ
มนุษยดนตร ีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เ สียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซียอาคเนย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ้ / ประเทศไทย
